Page 136 - Demo

Adolf Hitler 1Republika e Vajmarit dhe problemet e sajPas humbjes s%u00eb Luft%u00ebs s%u00eb Par%u00eb Bot%u00ebrore, n%u00eb Gjermani u hoq monarkia dhe u shpall Republika, e cila u quajt Republika e Vajmarit (Weimar), sipas emrit t%u00eb qytetit ku u miratua, me%u0308 1919, kushtetuta e saj. Institucioni kryesor ishte presidenti, i cili zgjidhej me votim t%u00eb p%u00ebrgjithsh%u00ebm dhe kishte pushtet t%u00eb gjer%u00eb. N%u00eb parlament mund t%u00eb p%u00ebrfaq%u00ebsoheshin shum%u00eb parti politike, sado t%u00eb vogla t%u00eb ishin, gj%u00eb q%u00eb shkaktoi paq%u00ebndrueshm%u00ebri t%u00eb qeverive. Qeverite%u0308 e para republikane u p%u00ebrball%u00ebn me nje%u0308 situate%u0308 politike te%u0308 trazuar, te%u0308 karakterizuar nga orvatjet e ekstremit t%u00eb majt%u00eb dhe t%u00eb djatht%u00eb p%u00ebr marrjen e pushtetit n%u00ebp%u00ebrmjet dhun%u00ebs. Republika kishte probleme te%u0308 me%u0308dha financiare, sidomos p%u00ebr shkak t%u00eb borxheve t%u00eb larta t%u00eb lufte%u0308s, t%u00eb cilat, sipas Traktatit te%u0308 Paqes, duhet t%u2019u paguheshin fituesve. P%u00ebr t%u00eb p%u00ebrballuar shpenzimet, qeveria emetoi shum%u00eb para, gj%u00eb q%u00eb solli zhvler%u00ebsim t%u00eb monedh%u00ebs. Ne%u0308 vitin 1922, vlera e monedh%u00ebs gjermane ra n%u00eb m%u00ebnyr%u00eb t%u00eb ndjeshme e t%u00eb shpejt%u00eb. Kursimet shum%u00ebvje%u00e7are t%u00eb miliona gjerman%u00ebve humb%u00ebn vler%u00ebn n%u00eb nj%u00eb koh%u00eb shum%u00eb t%u00eb shkurt%u00ebr. P%u00ebrve%u00e7 k%u00ebsaj, %u00e7mimet e mallrave te%u0308 konsumit u rrite%u0308n. Ne%u0308 pak dite%u0308, Gjermania u zhyt ne%u0308 nje%u0308 varf%u00ebri te%u0308 skajshme. Rrog%u00ebtar%u00ebt, pensioniste%u0308t dhe te%u0308 papun%u00ebt, nuk arrinin t%u00eb siguronin jetese%u0308n e pe%u0308rditshme dhe kjo u p%u00ebrjetua si padrejt%u00ebsi nga shtresa t%u00eb ndryshme t%u00eb shoq%u00ebris%u00eb. Edhe nje%u0308 pjese%u0308 e mire%u0308 e shtres%u00ebs se%u0308 mesme te%u0308 shoqe%u0308rise%u0308 e ndjeu shume%u0308 inflacionin ne%u0308 vend. Vete%u0308m ne%u0308 fund te%u0308 vitit 1923, pati nj%u00eb periudh%u00eb p%u00ebrmir%u00ebsimi ekonomik, por nd%u00ebrkoh%u00eb besimi te republika ishte tronditur. Fuqizimi i nazist%u00ebveNevoja p%u00ebr nj%u00eb shtet t%u00eb fort%u00eb si%u00e7 e k%u00ebrkonte edhe tradita, u shfaq n%u00eb zgjedhjen e nj%u00eb presidenti te%u0308 djathte%u0308 n%u00eb vitin 1926, ish-kryekomandantit te%u0308 ushtrise%u0308 gjat%u00eb luft%u00ebs, Hinderburg.Nd%u00ebrkoh%u00eb, fal%u00eb shfryt%u00ebzimit t%u00eb kriz%u00ebs ekonomike dhe nacionalizmit, po fuqizohej edhe Partia Naziste e Adolf Hitlerit, e cila arriti t%u00eb shnd%u00ebrrohej n%u00eb nj%u00eb forc%u00eb politike me pesh%u00eb gjat%u00eb kriz%u00ebs ekonomike bot%u00ebrore q%u00eb nisi n%u00eb vitin 1929. Duke p%u00ebrdorur gjer%u00ebsisht propagand%u00ebn, oratorin%u00eb dhe demonstrimin e forc%u00ebs, n%u00ebp%u00ebrmjet reparteve t%u00eb veshura me uniform%u00eb, Partia Naziste arriti t%u00eb merrte rreth 35% t%u00eb deputet%u00ebve n%u00eb parlamentin e formuar pas zgjedhjeve t%u00eb vitit 1932. Me ndihm%u00ebn e konservator%u00ebve, n%u00eb fillim t%u00eb vitit 1933, Hitleri u b%u00eb kancelari (kryeministri) i Gjermanis%u00eb. 5.5 GjermaniaNd%u00ebrsa regjimi nazist ishte tejet brutal kundrejt njer%u00ebzve dhe shfaqte mosp%u00ebrfillje t%u00eb plot%u00eb p%u00ebr moralin dhe humanizmin, udh%u00ebheq%u00ebsit nazist%u00eb, duke p%u00ebrfshir%u00eb Hitlerin dhe Geringun, ishin mbrojt%u00ebs t%u00eb flakt%u00eb t%u00eb kafsh%u00ebve dhe t%u00eb t%u00eb drejtave t%u00eb tyre. Vet%u00eb Hitleri ishte vegjetarian dhe thuhet se urrente %u00e7do form%u00eb dhune mbi kafsh%u00ebt.Grimc%u00eb historike134